Eindelijk ‘gewoon’ brood

Ontberen doet waarderen! Een typerend tafereeltje deze morgen, de dag na Pesach: Een moeder heeft met haar twee kinderen bij zich boodschappen gedaan. Ze zijn de winkel nog niet uit, of zij haalt een zaak broodjes te voorschijn en geeft er een aan de kinderen die er minstens zo blij mee lijken te zijn als anders met een ijsje. Het is dan ook hun eerste ‘gewone’ brood na zeven dagen alleen maar matses.

Buiten Israël moet men het overigens nog een extra dag uithouden: daar duurt het ‘feest der ongezuurde broden’ acht dagen.

matzot, matsesPesach heet ook wel Chag hamatsot, ‘het feest van de ongezuurde broden’. Het gaat om brood zonder gist. Het deeg is niet gerezen. Het ‘brood’ is dus niet meer dan droge, vrij smakeloze crackers. Die broden zelf zijn voor de meeste mensen bepaald geen feest, integendeel. Als je een week lang niet anders krijgt, dan ga je je gewone dagelijkse brood weer bijzonder waarderen.

Bij de Pesach-maaltijd wordt er bij de matses – terwijl die omhoog­gehouden worden – gezegd: ‘dit is het brood der ellende, dat onze vaderen aten in Egypte.’ Het hoort bij Pesach, het feest van de bevrijding uit Egypte, omdat er toen geen gelegenheid was het deeg te laten rijzen (Exodus 12:39). Het was dus fast food. Volgens rabbinale regels wordt het binnen 18 minuten bereid.

Bij de matses wordt in het Aramees gezegd:

‘Dit is het brood van ellende dat onze vaderen aten in Egypte;
Laten allen die honger hebben komen en eten.
Laten allen die behoeftig zijn komen en Pesach mee vieren.
Nu zijn we nog hier – volgend jaar in het land Israël.
Nu zijn we nog slaven – volgend jaar vrije mensen!’

Er is wel gezegd: Lachma anja (‘brood der ellende’) kun je ook lezen als ‘brood van de antwoorden’. Dit is het brood waarbij antwoorden worden gegeven. De vader antwoord zijn kind ‘zo gedenk ik wat de Here voor mij heeft gedaan toen ik uit Egypte wegtrok.’ (Exod. 13:8)

In de Christ Church, waar wij gewoonlijk ’s zondags naar de kerk gaan, worden matses gebruikt bij het Avondmaal. Je krijgt een stukje dat op je hand gebroken wordt. Jezus heeft immers bij het Pesach-maal, dus bij dit ‘brood der ellende’, het Avondmaal ingesteld. Bij dít brood wees Hij op zijn eigen ellende toen Hij zei: dit is mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt.

N.B. voor de andere betekenis van de matse – dat je daarmee een nieuw begin maakt – zie bij ‘Grote Schoonmaak