Jom haSjoa

Gisterenavond begon Jom HaSjoa, de ‘Dag van de Vernietiging’ (Sjoa = vernietiging), ook Holocaust Remembrance Day genoemd. Op deze dag worden de zes miljoen Joodse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht.

Eigenlijk heet de dag Jom HaSjoa WeHaGevoera, ‘Dag van de Ver­nietiging én van de Moed’ (Gevoera = moed, heldhaftigheid). In 1953 heeft de regering van Israël de 27e van de maand Nisan aangewezen als nationale gedenkdag. Nadrukkelijk heeft men toen gezegd: we willen niet alleen denken aan allen die zich ter slachting lieten voeren, maar ook aan hen die heldhaftig verzet geleverd hebben. Dat waren er naar verhouding maar weinigen, maar zij werden wel als inspirerend voorbeeld gezien. Niet iedereen liet het maar gebeuren, en zij die in opstand kwamen hebben het de vijand nog heel moeilijk kunnen maken!

De dag begint volgens de Joodse indeling met de (voor-) avond. Dan is er een plechtige ceremonie bij Jad WaSjem, op het Warschau-plein. Daar zijn twee sculpturen te zien:

  • Rechts zie je een trieste stoet van ouderen en jongeren, kinderen, die worden gedeporteerd. Ze lopen allemaal gebogen (behalve dat ene kind dat aan de hand wordt meegenomen; dat opzij kijkt. Van de Duitse soldaten zie je alleen de helmen en de bajonetten die boven de slachtoffers uitsteken; de soldaten zijn niet als mens te zien.
  • Links zie je een heel ander beeld: de rijzige gestalte van Mordechai Anilevitz, die een belangrijke aanzet gaf tot de opstand in het ghetto van Warschau. Hij staat fier overeind, te midden van anderen, met een uitstraling van kracht en dapperheid. (Een vergelijk­baar beeld staat in de kibboets Yad Mordechai, die naar hem is genoemd, ‘Gedenkteken van Mordechai’.)

2013_05_05_7269

In eerste instantie wilde men de Jom HaSjoa WehaGevoera op de 14e Nisan zetten, omdat op die dag de Opstand in het Ghetto begon. Maar dat is één dag voor Pesach, dat kan niet. Daarom is men naar de 27e Nisan gegaan. (Dit jaar is het nog één dag opgeschoven, omdat het niet direct aan het einde van de sjabbat kan beginnen.)

Belangrijk moment op deze dag is om 10:00 uur ’s morgens: dan klinken de sirene’s en worden er twee minuten van stilte in acht genomen.

In de praktijk zijn het nu toch vooral de slachtoffers van de massale moord die herdacht worden. Als je er bij stil staat wat de Sjoa heeft betekend, dan kun je ook wel van Gevoera spreken als je ziet hoe het Joodse leven na de onvoorstelbare verschrikkingen weer verder ging. Daar was wel bijzondere moed voor nodig.

Tineke en ik waren deze dag bij een bijeenkomst waarop we daarmee op een bijzondere manier geconfronteerd werden. Zie daarvoor: Baby-survivors.