Waarom draagt de paus een keppel?

paus FranciscusTijdens het pausbezoek verscheen er een artikel in de krant HaAretz over de vraag: ‘waarom draagt de paus een jarmoelke?’ Met als ondertitel: ‘draagt de paus een kippa of dragen Joden een zucchetto?

De zucchetto – het kalotje – is onderdeel van het gewaad van Rooms-katholieke geestelijken. Zucchetto is het verkleinwoord van zucca, dat ‘kalebas’ betekent, en ook wel voor ‘hoofd’ wordt gebruikt. Zucchetto is een bijnaam voor wat officieel een pileolus heet. (Een andere bijnaam is solideo of solideetje; omdat hij Soli Deo – alleen voor God – wordt afgenomen: alleen op het hoogtepunt van de mis.)

De kleur van het kalotje wordt bepaald door de plaats in de hiërarchie. De paus draagt een witte, kardinalen een rode, aartsbischoppen een paarse, en andere geestelijken een zwarte – als ze er al een dragen.

Het gebruik ervan ontstond waarschijnlijk in de 13e eeuw.
Wat was dan eerst, keppel of kalotje?

Dat Joodse mannen een hoofdbedekking dragen – in elk geval tijdens religieuze bezigheden – werd pas na de tijd van de Talmoed echt regel. En dan blijft nog de vraag wat voor hoofdbedekking dat was. De ontwikkeling naar de huidige keppel is nog veel recenter (19e eeuw), maar (juist daarom) los te zien van het kalotje.

De keppel is geen aanduiding van een bepaalde rang of status. Wel zijn de verschillende gebruiken een indicatie van bij welke groep in het Jodendom iemand hoort.

  • Wanneer draagt iemand een keppel? Sommigen doen dat altijd – omdat ze het als religieuze verplichting zien en/of vooral als Joodse identity-marker. Charedim (ultra-orthodoxen) dragen ook als ze een hoed of sjtreimel ophebben daaronder nog een keppel. Er zijn er ook die alleen tijdens religieuze bezigheden een keppel dragen. Dat geldt met name bij liberale Joden. Bij deze groep dragen dan vaak ook vrouwen een keppel of iets dergelijks.
  • allerlei keppeltjesWat voor keppel draagt iemand? Grote, zwarte, fluwelen keppels zie je bij de charedim. Gekleurde, gehaakte – vaak maar klein – bij modern orthodoxe, bij liberale en bij religieus-zionistische Joden. Meer specifiek zijn bv. de grote, witte, gehaakte keppels, met een pluimpje bovenop en in de rand vaak de letters נ נח נחמ נחמן מאומן ; daaraan kun je de volgelingen van rabbi Jisroel Bar Odesser herkennen.