Sabbatsjaar

Op de avond van 24 september begint hier het nieuwe jaar: 5775 (geteld vanaf, volgens de traditie, de schepping van Adam en Eva). Nieuwjaar (Rosj hasjana) begint met twee dagen die gelden als een sjabbat. Dus hebben we nu weer drie dagen achter elkaar sjabbat. Dat is een hele opgave, met name voor de huisvrouwen die veel uitgebreide maaltijden in het voren moeten bereiden. Tineke vindt het al een hele klus om voor zoveel dagen tegelijk de nodige boodschappen in huis te hebben – want de (Joodse) winkels zijn al die tijd gesloten.

Het wordt een bijzonder jaar, een sabbatsjaar of sjmita-jaar. Dat betekent o.a. dat het land Israël rust moet krijgen, dus dat land- en tuinbouw, en ook het zorgen voor je tuin of je planten, niet gewoon doorgaan. Er zijn er die zich daar niets aan gelegen zullen laten liggen; er zijn er ook die wegen kiezen om bepalingen te omzeilen – maar er zijn er ook velen die er wél op de een of andere manier gestalte aan willen geven. Ik sprak iemand die een speciale kring wil starten, om in het komende jaar – als je toch tijd overhoudt doordat je de tuin niet hoeft bij te houden – elke week na te denken over aspecten van het sabbatsjaar.

Het gebod staat in Leviticus 25:3-6:7: “3 Zes jaar achtereen mogen jullie je land inzaaien, je wijngaard snoeien en de oogst binnenhalen. 4 Maar het zevende jaar moeten jullie het land laten rusten. Het is een sabbatsjaar dat aan de HEER gewijd is. Je mag dan je land niet inzaaien, je wijngaarden niet snoeien, 5 het koren dat vanzelf opkomt niet als oogst binnenhalen en niet de druiven oogsten van je ongesnoeide wijnstokken. Het moet een jaar zijn van volstrekte rust voor het land. 6 Wat er in dat jaar op het land groeit, is voor jullie allen. Je mag er zelf van eten, maar ook je slaven en slavinnen, je loonarbeiders en de vreemdelingen die bij je te gast zijn; 7 ook voor je veestapel en voor de in het wild levende dieren kan het als voedsel dienen.”

Het gebod geldt alleen voor het land Israël. Joden in de diaspora hebben er alleen mee te maken doordat ze a) niet zomaar producten uit Israël mogen kopen, en b) volksgenoten in Israël kunnen ondersteunen in de bijzondere omstandigheden.
Maar in Israël zijn zaaien, snoeien en oogsten verboden. Ook andere werkzaamheden zijn in principe verboden, zoals: graven, stenen verwijderen, bemesten, bestrijdingsmiddelen gebruiken; dit alles mag alleen als het erom gaat permanente schade aan het land te voorkomen. Het land – of je tuin – is niet zomaar van jou, zoals de andere jaren. Je moet je hek of poort of tuinhekje open laten staan, zodat wie wil vruchten kan komen plukken die alsnog vanzelf gegroeid zijn – die mogen vrij gebruikt worden, maar dan ook door ieder die wil. Je mag geen handel bedrijven met wat er alsnog is opgekomen of gegroeid. Zo zijn er nog veel meer bepalingen. Ook een aantal om de moeilijkheden die (kunnen) ontstaan te omzeilen.

We zijn benieuwd wat wij nu van dit alles zullen gaan merken. Dat zal hier in de stad minder zijn – maar velen gaan er zeer serieus mee om, en hebben bv. de tuin een speciale vóór-sjmita beurt gegeven of laten geven.

Er zijn trouwens al gevolgen van het sjmita-jaar gemeld. Kibboets Sufa, dicht bij de grens met Gaza, heeft zich voorbereid op het sabbatsjaar, door na de gewone oogst nog een keer het land in te zaaien, om zo genoeg te hebben om het sabbatsjaar door te komen (vgl. Lev. 25:20-21). Ze werden gezegend met zeer late regen (in mei nog), de oogst was heel goed. Maar meer nog: bij dat land kwam een tunnel uit, door Hamas gegraven om een verrassingsaanval te kunnen uitvoeren. Ze hadden er op gerekend dat ze zich konden verbergen en heimelijk voortbewegen in het tarweveld. Twee dagen na de oogst kwamen er 13 terroristen uit de tunnel, maar hun plan mislukte, doordat ze direct te zien waren!