De beste wensen voor 5776

Op de avond van 13 september 2015 begint Rosj hasjana (nieuwjaar) van het Joodse jaar 5776. In de Joodse traditie is de wereld op Rosj hasjana geschapen, en is dat nu 5776 jaar geleden.

rosj hasjana
appeltjes gedoopt in honing staan symbool voor een zoet jaar

Rond de jaarwisseling wenst men elkaar (שנה טובה (ומתוקה, sjana tova (oe-metoeka), ‘een goed en zoet nieuwjaar’. Maar wat is ‘goed’? We zaten gisteren met een hele groep vrijwilligers van Elah rond een tafel met dingen die horen bij rosj hasjana; we kregen uitleg daarover en we deden ook een rondje met de vraag: wat is voor jou ‘zoet’? Wat voor ‘zoets’ hoop je dat het jaar jou gaat brengen. Daar kwamen verschillende dingen uit, ook bijzonder mooie en ontroerende.

Al een paar weken geleden heeft het Ministerie van Educatie aangegeven wat zíj ervan hopen en ervan willen maken. Zij hebben van het jaartal 5776 gemaakt: ‘tehee sjanat arboet chadadiet we-achrajoet iesjiet’ =  ‘Moge het een jaar zijn van zich tegenover elkaar verantwoordelijk opstellen en van zichzelf persoonlijk verantwoordelijk weten’.

Hoe kom je van het getal 5776 naar die zin?

In het Hebreeuws kunnen getallen met letters worden geschreven en genoemd. De letters hebben elk een waarde, op een manier die in ons alfabet zou uitkomen op: a=1, b=2, c=3 … i=9, j=10, k=20, l=30 … s=90, t=100, u=200.

Het jaar 5776 wordt geschreven als תשע״ו. Dat is eigenlijk alleen 776; voorlopig is dat wel genoeg.

De letters תשעו zouden ook een afkorting kunnen zijn; van die letters kun je dus weer een zin maken. Dat doet dus het Ministerie van Educatie elk jaar. Voor dit jaar is het een erg volle zin geworden, waarin 6 woorden onder de 4 letters gepropt zijn: ‘moge het een jaar zijn van gezamenlijke verantwoordelijkheid en persoonlijke verantwoordelijkheid.’

letter waarde woord(en)  betekenis
ת 400 תהא  moge het zijn
ש 300 שנת  een jaar van
ע 70 ערבות חדדית  wederzijdse verantwoordelijkheid
ו 6 ואחריות אישית  en persoonlijke verantwoordelijkheid

De vertaling levert nog een probleem op. Er staan twee verschillende woorden in het Hebreeuws, die elk als eerste betekenis ‘verantwoordelijkheid’ hebben. In het eerste woord, arboet, is een stam met de betekenis ‘zich borg stellen, instaan voor’ terug te vinden – die ook voorkomt in Gen 43, bij hoe Juda zich borg stelt voor Benjamin, om maar gedaan te krijgen dat Jakob Benjamin mee laat gaan naar Egypte, naar de enge onderkoning daar. Vers 9: ‘Ik wil persoonlijk borg voor hem staan, u mag mij verant­woordelijk stellen …’ (NBV). Het gaat in de wens voor het nieuwe jaar om zo’n houding van mensen tegenover elkaar. En om het besef van persoonlijke aanprakelijkheid – niet afschuiven en niet wegduiken, maar beseffen welk antwoord, welke reactie nu van jóu gevraagd wordt.

Dat het Ministerie er juist deze wens van heeft gemaakt heeft natuurlijk alles te maken met de aanslagen die op 30 en 31 juli door Joden werden gepleegd. “In een land als het onze is tolerantie niet een luxe, maar een voorwaarde voor ons bestaan. (…) We kunnen het toestaan en zelfs stimuleren dat mensen het niet met elkaar eens zijn. Maar de hand tegen elkaar opheffen – nooit!” Het ministerie liet het niet bij woorden: meteen de eerste schoolweek ging men in de klassen bezig met het thema geweld en hoe racisme in de samenleving voorkomen kan worden.

Ik sluit me bij deze goede wens aan. Bij alle goeds en zoets dat ik u en Israël toewens hoort zeker ook het zo met elkaar en met eigen verantwoordelijkheden omgaan.