Bazuingeschal

In Israël begint het nieuwe jaar niet met vuurwerk, maar met bazuingeschal. We horen het al regelmatig in de laatste maand van het jaar, de maand Elloel. Er wordt her en der alvast geoefend. Maar ook wordt in synagogen nu alvast op de bazuin geblazen, na het morgengebed. Een van de manieren van voorbereiding op de bijzondere dagen van Rosj Hasjana (Joods Nieuwjaar) tot en met Jom Kipoer (Grote Verzoendag).

de sjofar wordt geblazen‘Bazuingeschal’ is een gebruikelijke vertaling. Die kan echter misverstand wekken. Het gaat niet om trompetten met mooie klanken, maar om het geluid van de sjofar, de ramshoorn. Eventueel kunnen ook horens van antilope of gazelle gebruikt worden. Niet die van een rund – door de zonde met het gouden kalf is dat te belast geworden.

Met een sjofar kun je niet echt muziek maken, wel een geluid dat door merg en been gaat. Het is een instrument voor een krachtig (alarm) signaal. De sjofar heeft één toonhoogte, of hooguit twee, als je de toon laat overslaan. Je kunt variëren met het ritme. In de synagoge zijn er drie vormen: 1) één lange toon, tekia; 2) drie korte stoten, sjevarim; 3) een serie ‘stotterende’ stoten, teroea. In de liturgie is nauwkeurig voorgeschreven wanneer op welke manier geblazen wordt. Op elk van de beide dagen Rosj Hasjana gebeurt dat 100 keer!

Op Rosj hasjana (volgens de traditie de jaardag van de zesde scheppingsdag) staat men stil bij het Koningschap van God en bij het oordeel. Dat laatste komt in het Nieuwe Testament volop terug als je denkt aan hoe het laatste oordeel aangekondigd wordt door de bazuin (1 Cor. 15:52, 1 Tess. 4:16) dan wel voorbereid wordt door zeven bazuinstoten (Openb. 8,9,11). In het Jodendom staan die elementen meer op de achtergrond; de bazuin klinkt nú, midden in de tijd, tussen de tijden – als oproep om je leven nu te beoordelen (in het besef dat je uiteindelijke geoordeeld wordt). De bedoeling van het geluid van de sjofar is vooral: de oproep tot inkeer. Een soort alarm, of ‘wordt wakker!’

Er zijn echter meer redenen genoemd waarom op Rosj Hasjana op de sjofar geblazen wordt:

  1. Het verkondigt de kroning van God als Koning. Met name de ene lange toon (tekia, die staat voor vastheid, geluk en kracht) wordt hiermee verbonden.
  2. Het roept op tot zelfonderzoek. Dit is een van de belangrijkste aspecten. De eerste 10 dagen van het nieuwe jaar, tot Jom Kipoer, staan in het teken van zelfbeproeving. Die begint al in de maand Elloel. De gebroken klanken (troea en sjewarim) passen bij dit aspect van de sjofar.
  3. Het herinnert aan de bazuin (vooal de tekia) die klonk toen de Tora werd gegeven bij de Sinaï; het roept op om de Tora te bestuderen en te koesteren; daar ligt de basis voor bekering.
  4. Het doet denken aan de stemmen van de profeten die krachtig opriepen tot gerechtigheid en barmhartigheid, tot onderhouding van de Tora.
  5. Het klinkt als huilen en herinnert als zodanig aan de verwoesting van de tempel; het roept op tot vragen om verlossing en herstel.
  6. Het herinnert aan ‘de binding van Izak’ (wij noemen dat: ‘het offer van Abraham’), aan de ram die in Izaks plaats werd geofferd.  Daarom is er een voorkeur voor een ramshoorn.
  7. Het roept, zo indringend als het is, op tot nederigheid; het doet denken aan de kracht van de Eeuwige en het feit dat Hij altijd en overal aanwezig is.
  8. Het kondigt de terugkeer van de ballingen aan (Jes. 27:13), en de terugkeer van vrijheid en vrede in Jeruzalem in de tijd van de Messias
  9. Het bepaalt bij hoe op De Laatste Dag de bazuin zal klinken.
  10. De opstanding van de doden is verbonden met het klinken van de sjofar.

In de gebeden komt naar voren dat God naar de sjofar luistert. Bij het gebed dat Hij de grote sjofar van de bevrijding zal doen horen, om de ballingen bijeen te brengen in Jeruzalem, wordt gezegd:

U luistert naar het geluid van de sjofar en hoort zijn geschal
en er is niemand gelijk aan U;
gezegend Gij, Here, die luistert naar het geschal van Uw volk Israël
met ontferming.

Het is niet met zoveel woorden, maar wel met kracht dat de sjofar aanspreekt. Zijn indringend geluid roept op tot erkenning van God als Koning, en tot verootmoediging en bekering, tot wakker worden en waakzaam zijn.