Sliechot

Sliechot is het meervoud van sliecha, dat ‘sorry’ betekent – een vraag om vergeving. Sliechot zijn gebeden om vergeving. Zulke gebeden klinken op de diverse feest- en vastendagen. Het spreekt voor zich dat dat gebeurt op Jom Kipoer, de Grote Verzoendag. Maar het gebeurt ook nadrukkelijk bij het toeleven naar die dag.

Vóór Jom Kipoer heb je de ‘tien geduchte dagen’. Het is enigszins vergelijkbaar met de ‘week van voorbereiding op het Heilig Avondmaal’ in reformatorische tradities. Die dagen, vanaf dat op Rosj Hasjana (Joods Nieuwjaar) de sjofar indringend heeft opgeroepen tot inkeer, bezint men zich op de relatie tot God en die met de medemens. Men denkt erover na of er nog dingen zijn die uit de weg geruimd moeten worden voor het kan komen tot de verzoening van Grote Verzoendag.

Vóór Rosj Hasjana en de ‘tien geduchte dagen’ is er ook al een voorbereiding, in de maand Elloel. Dan begint men al met sliechot. Die worden ’s nachts gebeden, meestal kort voor het ochtendgebed.

In de Sefardische traditie worden ze zelfs al de hele maand gezegd. In de Askenazische traditie begint het in de nacht na de laatste sjabbat van het jaar (of, als die op maandag of dinsdag valt, de voorlaatste sjabbat), met een uitgebreidere dienst met sliechot, rond middernacht. Deze dienst wordt door de hele gemeente – ook de vrouwen en oudere kinderen – bezocht.

In de dagen tussen Rosj Hasjana en Jom Kipoer wordt het nog geïntensiveerd. Zo stroomt bijvoorbeeld nacht aan nacht de Western Wall Plaza (het grote plein voor de ‘Klaagmuur’) rond middernacht helemaal vol, voor een uur van sliechot. Dat wordt afgesloten door het blazen van de ramshoorn.

Telkens wordt met verschillende gebeden gesmeekt om vergeving. Er zijn gedichten bij, en (samenstellingen van) bijbelteksten. Elke dag worden een paar keer de ‘13 middot’ gereciteerd, de 13 eigenschappen die ontleend zijn aan Exodus 34:6-7. Daar staat hoe de HERE zich aan Mozes openbaarde, na de zonde met het gouden kalf en nadat de HERE gezegd heeft toch verder te zullen gaan met het volk. Men bidt:

God, Koning die zit op de troon der barmhartigheid …
die veelvuldig zondaren en overtreders vergeeft,
die gerechtigheid doet jegens alle vlees en geest,
vergeldt toch niet hun slechte daden.
U hebt ons geleerd de dertien [eigenschappen] te spreken,
gedenk ons ten goede het verbond van de dertien,
zoals U vanouds aan de nederige [=Mozes] bekend gemaakt hebt,
zoals geschreven staat:
De HERE daalde neer in een wolk en ging daar bij hem staan
en Hij riep de naam van de HERE uit:

1HERE, 2HERE, 3God, 4barmhartig en 5genadig, 6geduldig en 7rijk aan goedertierenheid en 8trouw,
9die goedertierenheid blijft bewijzen aan duizenden,
10die vergeeft ongerechtigheid, 11overtreding en 12zonde en 13die kwijtscheldt.*)

Vergeef ons onze ongerechtigheid en zonde
en neem ons als Uw erfdeel.

Vergeef ons, Vader, want we hebben gezondigd,
geef ons kwijtschelding, Koning, want wij heb overtreden.
Want U, Here, bent goed en vergevend, rijk in goedertierenheid voor wie U aanroepen…

Zo volgen nog veel meer gebeden. De basis voor alle sliechot ligt in hoe de HERE zich geopenbaard heeft, in de eigenschappen die keer op keer nadrukkelijk gezegd/gezongen worden. Niet om iets van ons, maar omdat God is zoals Hij zelf gezegd heeft, is er vergeving. De naam HERE spreekt van Zijn genade en trouw; de herhaling van die naam wordt uitgelegd als: ook nadat wij gezondigd hebben is Hij dezelfde; daardoor is omkeer mogelijk.


*) Het is wel opmerkelijk dat het laatste gedeelte van het vers weggelaten is, en een punt gezet is na wat volgens onze vertalingen al bij het vervolg hoort, bij hoe God de schuldige ‘zeker niet kwijtscheldt’ en de ongerechtigheid van de vaderen aan de kinderen vergeldt.