Eerbetoon uit Litouwen

We waren uitgenodigd door een Joodse organisatie die zich inzet voor goede betrekkingen met christenen. Wekelijks organiseren zij een bijbelstudie voor christenen over het gedeelte uit de Thora dat die week in de synagoge aan de orde is. Deze keer boden ze een ander programma aan op een bijzondere locatie: we werden uitgenodigd in de mooie intieme Italiaanse synagoge, die te vinden is op de tweede verdieping van een groot statig gebouw in de binnenstad van Jeruzalem.

Alles in de Italiaanse synagoge is klein. Bij binnenkomst loop je meteen tegen de bima aan, het verhoogde gedeelte waarop tijdens een dienst uit de Thora wordt gelezen. Op de uitnodiging stond dat er niet meer dan 50 mensen in konden; en dat klopt ook. Maar die mensen moeten dan wel klein zijn, ook om er te zitten. Want kerkbanken in Nederland hebben soms een smalle zitting, maar deze synagogebanken zijn wel heel smal, 20 cm zitvlak. Je schuift er voortdurend vanaf. Mooi is weer wel dat je er rond kunt zitten en zo iedereen kunt zien. Er is ook een bovenverdieping voor de vrouwen, waar zij achter klapramen zitten die het voordeel hebben dat de vrouwen die zelf open en dicht kunnen doen.

In de uitnodiging staat dat er een ‘selichot musical concert’ zal worden gegeven door een muziekgroep uit Litouwen onder leiding van maestro Andres Mustonen. Selichot zijn de gebeden om vergeving die in de tijd van de gedenkdagen in het najaar voortdurend in de synagoge worden gezongen. Ook wordt er uitleg gegeven over die gebeden. De inleider stelt de vraag: waarom komt het woord vergeving (als daad van God) pas voor het eerst voor in Exodus 24? Waren er daarvoor geen zonden om te vergeven? In de Joodse traditie wordt als antwoord gegeven: de mensen moesten eerst leren vergeving nodig te hebben. Maar hebben ze dat dan geleerd? Ja, dat blijkt uit het eind van Genesis als de broers van Jozef hem schuldbewust om vergeving vragen voor wat zij allemaal verkeerd hebben gedaan ten opzichte van hem. Die gebeurtenis zet de toon voor het boek Exodus. Niet langer zal eerwraak, vergelding, oog om oog tand om tand beslissend zijn, maar God heeft de mens de weg geleerd van de vergeving, waardoor een nieuw begin mogelijk is. God laat zich kennen als een vergevende God.

De muziekgroep uit Litouwen bestaat uit 8 muzikanten, en – heel merkwaardig – geen van hen is Joods. Ze vertellen dat in Litouwen bijna geen Joden meer wonen, terwijl er voor de Sjoah, de vernietiging, een grote Joodse gemeenschap was. Om de gedachte aan de Joden in Litouwen levend te houden wil de zanggroep de Joodse liederen bewaren. En nu zijn ze in Israël om dat ook hier te laten horen. Een verrassend initiatief. Het doet me denken aan de Nederlandse stichting Boete en Verzoening. Een stichting die volgens de website tot doel heeft ‘christenen in Europa bewust te maken van het feit dat het Joodse volk in de eerste plaats, maar ook anderen (nazaten van slaven, volken van de koloniën en moslims) in het verleden veel kwaad is aangedaan’. Door het opknappen van Joodse begraafplaatsen wil de stichting meewerken aan het bewaren van de Joodse erfenis in ons land. Eenzelfde doel streeft die Litouwse muziekgroep na door het zingen van Joodse liederen. We maken een prachtig concert mee in een prachtige synagoge.

Ds Rien Vrijhof, Jeruzalem