Waar je voeten staan

Momenteel wonen verreweg de meeste Joden in twee landen: In Israël (ongeveer 6 miljoen) en in de Verenigde Staten (iets minder dan 6 miljoen). De overige 4 miljoen wonen in landen als Argentinië, Brazilië, Frankrijk, Zuid Afrika. Opmerkelijk is dat bijna alle Joden in de wereld wonen in hoog ontwikkelde en democratische landen. Die grote concentraties Joden in Israël en de Verenigde Staten geven onderzoekers een prachtkans om de opvattingen van beide groepen met elkaar te vergelijken. Een onderzoeker die dat doet is de Israëlische demograaf en statisticus Sergio DellaPergola, een expert op het gebied van de joodse wereldbevolking.

In een lezing over het Jodendom in Israël en Amerika gaf hij uitleg over wat de beide groepen Joden verenigd en wat hen van elkaar onderscheid. In een onderzoek vroeg hij aan Joden in beide gebieden wat bepalend is voor hun Jood-zijn. Het bleek dat de Amerikaanse Joden zeiden dat zij gestempeld zijn door allereerst de holocaust, dan door het geloof in God en als derde door het doen van gerechtigheid. De Israëlische Joden gaven andere antwoorden. Die zeiden: bepalend voor ons Jood-zijn is de band met de familie, het leven in het land Israël en als derde het leven na de holocaust. DellaPergola’s vraag was: hoe is dat te verklaren? En zijn antwoord: het maakt uit waar je voeten staan. Je omgeving is mede bepalend voor je opvattingen. Omdat Amerika een gelovig land is, ligt het voor de hand dat ook Joden het geloof in God als factor noemen voor hun identiteit. Is Israël dan geen gelovig land? Jeruzalem als stad is het zeker. Maar onderzoek toont aan dat 50% van de Joodse bevolking van Israël seculier is.

Een interessant punt uit een onderzoek onder jonge Joodse mensen in beide landen (’millenials’) wees uit dat jongeren in beide landen meer religieus zijn dan de generatie voor hen. Er is dus een toenemende religiositeit. Een punt waar de uitkomsten ver uiteen liepen was de vraag of de staat Israël genoeg doet om tot vrede te komen met de Palestijnen. Op dit punt toonde het onderzoek aan dat veel jonge Israëli’s vinden van wel, maar veel jonge Amerikaanse Joden vinden van niet. Ook hier was de verklaring van Sergio DellaPergola dat de voeten van de ene groep op een andere plaats staan dan die van de andere groep. Blijkbaar hebben de jonge Israeli’s door hun ervaring in het land geen geloof in een mogelijke vrede met de Palestijnen. De jonge Joodse Amerikanen die van een afstand kijken zien die mogelijkheden wel.

Wie er gelijk heeft? Dat is niet te zeggen. Je kunt alleen vaststellen dat het ertoe doet waar je voeten staan. En is dat niet waar in heel veel zaken en bij heel veel kwesties? Is onze visie niet bijna altijd verbonden met de plek waar onze voeten staan? Dat moet je bescheiden maken zonder op voorhand je visie in te leveren. Maar vanuit Nederland naar Israël kijken is nog wat anders dan vanuit Israël naar Israël kijken. Zo zette Sergio DellaPergola mij aan het denken over mijn kijk op Israël, maar ook over mijn kijk op andere landen, volken en culturen. Voortaan toch altijd maar die vraag meenemen: waar staan mijn voeten?

Ds Rien Vrijhof, Jeruzalem