De Sabbatstoeter

Iedereen die wel eens in de Oude Stad van Jeruzalem heeft gelopen heeft zal het hebben gehoord: luidsprekers die het doordringende geluid van de muezzin laten horen vanaf verschillende minaretten. Het is het geluid van de azan, de gebedsoproep voor de moslims. Wie wel eens in de buurt van de Oude Stad van Jeruzalem de nacht heeft doorgebracht, weet dat de muezzin ‘s morgens al heel vroeg zijn stem laat horen. Soms is het niet de levende stem die je hoort, maar een bandje dat wordt afgedraaid. Voor de hoorders maakt dat natuurlijk niets uit.

Ook kerken laten van zich horen in Jeruzalem. Op gezette tijden, maar nooit zo vroeg als de muezzin, galmen de kerkklokken over de huizen en de mensen in de Oude Stad. Iedereen wordt eraan herinnerd dat er kerken zijn en dat er diensten worden gehouden. Het luiden van de klokken heeft dezelfde functie als de gebedsoproep van de muezzin: het is tijd om een heilige plicht te vervullen.

Of het bij de moskeeën in de stad net zo is als bij de kerken weet ik niet, maar de klokken klinken meestal alleen voor de eigen parochie. Die eigen parochies van Grieks Orthodoxen, Kopten, Armeniërs, Rooms Katholieken, Protestanten en nog een heel aantal andere denominaties kennen een niet geringe onderlinge concurrentie. Zo nu en dan worden er zelfs vechtpartijen tussen geestelijken van verschillende kerken gemeld. Het is een wonder genoemd, dat er twee jaar geleden afspraken gemaakt konden worden om een deel van de Heilige Graf Kerk in Jeruzalem te restaureren. Daar was dreigend levensgevaar voor nodig om zover te komen. Bouwkundigen hadden vastgesteld dat een deel van de kerk op instorten stond. Er moest iets gebeuren, anders zou de kerk zelfs gesloten worden. Het is toen gebleken dat levensgevaar kerken bij elkaar kan brengen.

Maar hebben nu ook synagogen iets van geluid dat zich over iedereen uitstort? Het enige Joodse geluid waar ik tot voor kort van wist was het zingen van gebeden dat je kunt horen als je op sabbat een synagoge passeert. Je hoort dan geen versterkt geluid, geen klokken die ieders aandacht vragen, maar menselijk gezang waarmee God wordt aanbeden en aangeroepen. Dat was het wat ik tot voor kort wist.

Maar op de eerste dag van het Loofhuttenfeest, toen we in een loofhut zaten boven op het dak van een synagoge, hoorden we vlak voor de feestdag begon een sirene afgaan. Sommigen keken onzeker om zich heen, terwijl ze zich afvroegen wat dit geluid te betekenen had. Het antwoord kwam van de voorganger: laat niemand zich ongerust maken, dit is de sabbatstoeter van Jeruzalem. Het is één sirene die – laat in de middag – de komst van een feestdag aankondigt, als ook op vrijdagmiddag het begin van de sabbat. En hij vertelde erbij: dit gebeurt alleen in Jeruzalem, en op nog één andere plaats in het land. Verder nergens in Israël, en nergens in het buitenland.

Een sirene die de sabbat aankondigt, niet alleen voor de Joden, ook voor de mensen uit de volken. Maar wel heel bescheiden, want het gebeurt maar met één sirene in Jeruzalem. En dat is met moskeeën en kerken, en zelfs met het maandelijkse luchtalarm in Nederland wel anders. Is het ‘hinderlijk’ die sirene vlak voor de sabbat? Vaak vinden niet-moslims en niet-christenen de azan en de kerkklok maar een hinderlijk gebeuren. Je kunt je daar iets bij voorstellen. Maar die ene sabbatstoeter in de verte op vrijdagmiddag stoorde mij als vreemdeling in Jeruzalem niet. Ik moest denken aan het vierde gebod, waar wordt gezegd dat ook de vreemdeling zal profiteren van de rustdag!

Ds Rien Vrijhof, Jeruzalem